Ode aan het moederschap

Roosje                                            fullsizeoutput_2134

Het behoort tot een van mijn mooiste boekjes, “Roosje”, van Gerard van Westerloo uit 1994. Toen ik een kleindochter kreeg met die naam, kon ik niet anders dan dit boekje op een gegeven moment doorgeven aan mijn dochter. Er waren ook voor haar per slot wat extra raakpunten met het verhaal, “Kraantje Lek” b.v. en Noordwijkerhout natuurlijk.

Ik kreeg het terug. “Hoe kan dat nou?”, vroeg ik me af. Zo’n mooi verhaal.

—–

Roosje is Gerards moeder en die van zijn twee broers Ed en Fons en zusje Tineke.

“We hoorden dat ze dood was. We waren er niet bij. Ze stierf zoals ze, geleefd moet hebben. Erg alleen”.

“We wisten bijna niets van onze moeder, van toen ze onze moeder nog niet was”.“We hadden er geen idee van, hoe haar moeder die onze grootmoeder geweest is van haar voor- of achternaam heette”.

“Verdomme Gérard, wat weten we klote weinig”, zegt z’n nicht, als hij met zijn zoektocht naar zijn moeders “wortels” begint.

Haar moeder was gaan “kwijnen” en ging dood. Waaraan en hoe? Haar vader bracht haar en haar twee zusters in 1910 naar een “gesticht” bij de nonnen in Noordwijkerhout. Haar vader zocht hen soms op, maar betaalde nooit. Ze bleven er 12 jaar. Alleen op zondag gingen ze wandelen. Vakanties waren er niet.

Ik heb ze na de oorlog wel zien lopen, die kinderen uit de tehuizen. Ik vond ze er “anders” uit zien, hoe ze gekleed waren, en hoe ze keken en deden. Ik kende ze niet. Ze zaten niet bij mij op de openbare lagere school. Waar wel, wist ik niet.

Roosje werd wie ze werd, nl. een moeder van vier kinderen op een krappe bovenwoning in de Amsterdamse pijp. Dat had zij zelf zo besloten denkt Gerard haar zoon. Zij werd niet een deftige dame, een schrijfster of een dromerige actrice, waar ze misschien ook wel de talenten voor zou hebben gehad. (er is een foto in het boekje van toen ze een jaar of 18 was)

In 1922, toen ze 16 was ging ze in betrekking. Ze werkte verschillende adressen af.

Ze trouwde toen ze tegen de dertig liep. Zij werd een goede moeder.

Dat waren de jaren na de tweede wereld oorlog, voordat de welvaart kwam. De vrouwen waren thuis. Roosje werkte voor haar gezin. Af en toe moest ze voor haar man, ergens wat gaan bezorgen. Ze hadden ook veel familie van vader over de vloer, wat veel extra werk voor moeder betekende. En vaders moeder was ook nog lange tijd bij hun in huis. Ze was een “sloof”, vond haar dochter, de jongens zagen dat zo niet.

Roosje is van 1905, zij stierf in 1990, 85 jaar oud.

——

Ik weet waar het kindertehuis in Noordwijkerhout gestaan heeft. Ik geloof dat het toen wij er in 1979 kwamen wonen, net afgebroken was. Het beeld wat ik heb is van een kale vlakte met het bord van “Mens te Koop”. We kwamen er langs als we vanuit Leiden het dorp in reden. Zelf woonden we aan de andere kant. Zoonlief, net in de eerste klas beland, verhaalde hoe hij met de carnavals optocht mee, helemaal gelopen had tot “Mens te koop”. Later kwamen er splitlevels, die lange tijd onverkoopbaar bleven. Het ademde iets “spookachtigs” uit. Ik wist toen nog niet van Roosje. Maar de woningen bleken op den duur OK.

——

Er blijkt lange tijd “Niets over Marie, de moeder van mijn moeder“. te vinden. Tot er ’n rouw advertentie naar boven kwam, waarin verzocht wordt van elk beklag verschoond te blijven. Vanwaar dat vreemde waas rondom haar dood? Er blijkt ook nog een doodsattest bewaard te zijn gebleven. Het is dan 1910. Oma bleek aan syfilis gestorven te zijn, maar zich ook verhangen te hebben.

We verkeren in het gegoede rooms-katholieke milieu van een welgesteld Brabants dorp.

Welk een tragedie, wat een verdriet voor de moeder van Roosje.

Als tot Gérard de impact van dit alles doordringt, is hij diep geraakt. Gelukkig dat zijn moeder het meeste van die achtergrond niet heeft geweten, vindt hij. Of die knappe, maar lapswans van een Opa, waar Roosjes moeder voor gevallen was, die narigheid veroorzaakt heeft, is niet helemaal duidelijk. Ook in de familie van Roosjes moeder lijkt, zo ontdekt Gerard later nogal wat loos.

—–

Ik houd van familiegeschiedenissen. Hoe levens waren in vergelijking met nu. Hoe mensen deden en wat ze doormaakten en er mee omgingen. De tragedies die er waren, waardoor ik althans door de afstand in de tijd leer om van alles wat te gaan relativeren en ik mijn inzicht in het bestaan in het algemeen, er wat door vergroot. En hoe je voor de ene mens je hart open zet en voor de ander het juist sluit.

Roosje was een goede moeder, schrijft haar zoon, een warm mens. Hoe heeft ze dat geleerd en waar? Ik bewonder dat. Ondanks het zware van haar bestaan, wist ze er wel een succes van te maken, nl die jongens van haar die het zo goed zijn gaan doen. Dat je jezelf aan dat doel ondergeschikt kunt maken, ik bewonder die karaktertrek. Waar haalde Roosje de kracht vandaan? Ik vind dat gewoon mooi. Het ontroert me. Het beeld wat haar zoon schetst van “haar op weg naar het strand, zeulend met tassen boterhammen”, tegelijk een tijdsbeeld, blijft me bij. Om een voorbeeld aan te nemen. Een soort solidariteitsgevoel kwam bij me op. Het moederschap is nl. verre van een sinecure.

—–

Nu terug naar dochterlief. Heb moeten constateren dat zij en ik hierin in elk geval verschillend zijn.

Zij heeft ook niet die kijk die ik nog heb, van de jaren voor en ook van na de oorlog. Zij heeft niet gezien hoe het toen was en er nauwelijks iets van gehoord. Zij leeft in een latere tijd. Vrouwen moeten nu carrière maken, niks geen moederschap, of huishoudens die om prioriteiten vragen. Ik ben wat dat aangaat in mijn tijd blijven hangen.

Ik denk nu ook dat mijn dochter niet van zware verhalen houdt en dat ze niet goed tegen narigheid kan. Terwijl ik de realiteit juist in het oog wil houden, wel wil weten hoe of het zat en was, koestert zij zich liever aan droombeelden.

Roosje had natuurlijk ook de tijd mee. We gingen richting welvaartsstaat. Die brokkelt nu weer af en daardoor lijken de vooruitzichten nu ook minder rooskleurig en is de behoefte je te spiegelen aan zware tijden amper daar.

—–

HJR (20-11-’16)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s