Europa’s laatste slagveld (film)

Arthur Japin lijkt een voorliefde voor bizarre verhalen te hebben. Dan schrijft hij er een boek over of nu in dit geval maakt hij er een script van voor een film.

http://www.devliegenierstervankazbek.nl/

De vliegenierster van Kazbek. n.a.v. De Opstand van de Georgiërs

De opstand van de Georgiërs (Georgisch: ტექსელის აჯანყება), ook wel Russenoorlog genoemd, was een opstand van Georgische krijgsgevangenen, die waren ingeschakeld als bezettingstroepen. Deze troepen waren gelegerd op het eiland Texel en kwamen in opstand tegen de Duitsers. De opstand begon in de nacht van 5 op 6 april 1945 en eindigde op 20 mei 1945, twee weken na het einde van de Tweede Wereldoorlog, toen het Canadese leger op Texel aankwam.

Onder de Georgische opstandelingen, de Duitse militairen en de Texelse burgerbevolking vielen in totaal ten minste 1000 doden.

De opstand

Op 6 februari 1945 werd op Texel het 822e Georgische Bataljon Koningin Tamara gelegerd, bestaande uit 800 Georgiërs en 400 Duitsers. Hun commandant was Klaus Breitner. Het 822e bataljon was een van de bataljons uit het Duitse zogenaamde Ostlegion-programma. Deze bataljons werden voor een deel samengesteld uit krijgsgevangenen die onder erbarmelijke omstandigheden moesten leven. Sommige gevangenen stierven door kou, ondervoeding en ziekten. Om aan deze omstandigheden te ontkomen kozen velen min of meer noodgedwongen voor een plaats in het Ostlegion. Anderen namen wel degelijk vrijwillig dienst in het Duitse leger in de hoop Stalin te kunnen verslaan. Door de Sovjets werden al deze militairen, vrijwilligers of niet, zonder uitzondering als verraders beschouwd. Via Frankrijk en 17 maanden verblijf in Zandvoort werden zij op 6 februari 1945 gelegerd op Texel.

Op donderdag 5 april gaf bataljonscommandant majoor Klaus Breitner aan de Georgische commandant Sovjetkapitein Schalwa Loladse opdracht om zich met zijn bataljon gereed te maken om de volgende dag om 07:00 uur te vertrekken. De Georgiërs zouden worden ingezet tegen de geallieerden in Oost-Nederland. Wilden zij zich nog rehabiliteren voor het feit dat ze in Duitse dienst waren getreden, dan moest dat snel gebeuren, aangezien de geallieerden al voor Berlijn en Bremen lagen, en het einde van de oorlog een kwestie van dagen zou zijn.

Op 6 april 1945 om 01:00 uur ’s nachts precies, kwamen de Georgiërs tegen de Duitsers in opstand. Het begon op Texel bij Den Burg. Zij noemden deze operatie de Dag der Geboorte. Veel Georgiërs hadden een Duitser uit het bataljon toegewezen gekregen die gedood moest worden. In totaal werden die vroege morgen 450 Duitsers vermoord. Daaraan kwam geen kogel te pas; de meesten werden met messen en bajonetten in hun slaap omgebracht.

Aanvankelijk verliep de opstand gesmeerd, maar pogingen van de Georgiërs om de twee Duitse batterijen in het zuiden van Texel te veroveren mislukten. Majoor Klaus Breitner had kans gezien de zuidelijke batterij te bereiken waar hij alarm sloeg. Hierdoor was men op het vaste land in een vroeg stadium op de hoogte van de opstand. Hoewel het Duitse leger al in een staat van ontbinding verkeerde, kwam snel een tegenoffensief op gang. Dezelfde dag werden door veerboot Voorwaarts ongeveer 600 Duitse soldaten met zware mitrailleursmortierentanks en enkele stukken geschut via de Mok aangevoerd om de opstand neer te slaan. Zij stonden onder leiding van majoor Erich Neumann. Dezelfde veerboot heeft later vele honderden zwaargewonden afgevoerd naar het vaste land. Vanaf 15:30 uur werd een gelijktijdige beschieting op Den Burg uitgevoerd door de noordelijke batterij, de zuidelijke batterij, het geschut van de Mok, geschut van Fort Erfprins (Den Helder), en geschut op Vlieland. In deze 20 minuten durende beschieting werden op Den Burg 1800 granaten afgevuurd. Op 7 april werden nog eens 200 Duitsers op de Mok afgezet.

Europa’s laatste slagveld

Vuurtoren bij De Cocksdorp

Bij de gevechten die wekenlang duurden verloren de Georgiërs steeds meer terrein. Het laatst werd er gevochten rond de vuurtoren bij De Cocksdorp. Nadat de opstand was neergeslagen kamden de Duitsers het hele eiland uit, op zoek naar overgebleven tegenstanders. Enkele honderden van hen konden zich verbergen met hulp uit de Texelse bevolking en zouden de razzia’s overleven. Terwijl het Duitse opperbevel zich al op 5 mei onvoorwaardelijk had overgegeven duurde de oorlog voor Texel nog tot 20 mei. Toen kwamen de eerste Canadese militairen op Texel aan om wat weleens ‘Europa’s laatste slagveld’ wordt genoemd te bevrijden.

De opstand der Georgiërs heeft het leven gekost aan 117 Texelaars, 482 tot 565 Georgiërs, en ongeveer 600 Duitsers. Met name het aantal gewonde en gesneuvelde Duitsers is onduidelijk; schattingen variëren van 420 tot 2347. Ook de materiële schade was groot, tientallen boerderijen gingen in vlammen op, met name in de Eierlandse polder.

Executies

Omdat de Texelse bevolking uitbundig maar voorbarig de Bevrijding had gevierd, werden reeds op 6 april 14 willekeurige Texelaars opgepakt en afgevoerd naar “de Mok”. De chauffeur van de wagen waarin de 14 Texelaars werden afgevoerd reed expres niet zo snel, waardoor vier van de veertien Texelaars wisten te ontsnappen. De tien overgebleven personen zijn door de Duitsers diezelfde middag op “de Mok” gefusilleerd, zonder vorm van proces. De slachtoffers waren: boekhandelaar Joh. M. Duinker; de gebroeders Andries en Herman Pen van Hotel de Oranjeboom; schoenmaker Jan Witte; de gepensioneerde ambtenaar en oud-atleet Piet Ruimers; de kantoorbedienden Gerrit Broekman en Jos Oremus; monteur Cornelis Witte; boerenknecht Michiel Keijzer; en zijn broer de metselaar Willem Keijzer. In de dagen erna zijn door de Duitsers ook zeventig Georgiërs geëxecuteerd.

De stoffelijke overschotten van de geëxecuteerde Texelaars en Georgiërs vond men pas op 22 mei in een massagraf op het strand. De zeventig Georgiërs zijn samen met andere op Texel gesneuvelde of terechtgestelde landgenoten herbegraven op de Sovjetbegraafplaats Loladse op de Hoge berg tussen Den Burg en Oudeschild.

De 228 overlevende Georgiërs zijn op 17 juni 1945 teruggegaan naar de Sovjet-Unie, gekleed in geallieerde uniformen. Ze kregen aanbevelingsbrieven mee van het Nederlands verzet en van de Canadese legerleiding. Ze werden toch gestraft vanwege het dienst doen in het vijandelijk leger. Velen van hen werden een aantal jaren naar Sovjet-werkkampen gestuurd, een aantal werd toegestaan om direct naar huis terug te keren. Een rehabilitatie van de overlevenden vond plaats in 1956 in het kielzog van de Destalinisatie.

In 1972 hebben de aansprakelijke Duitse officieren terechtgestaan voor het ‘Landesgericht’ in Oldenburg. Voor de ten laste gelegde moord werden zij vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs. De hoofdverdachte, Inselcommandant Erich Neumann, overleed in 1976.

Herdenking

In Nederland heeft de geschiedenis minder aandacht gekregen dan het aantal slachtoffers zou doen vermoeden. Nog altijd echter komt elk jaar een aantal Georgiërs naar Texel om de opstand te herdenken. Zij bestrooien de graven met wat aarde uit hun thuisland.

Op 5 mei 2005, 60 jaar na dato, woonden president Saakasjvili, zijn Nederlandse echtgenote Sandra Roelofs en Patriarch Ilia II de herdenking bij.

In het Luchtvaart & Oorlogsmuseum Texel is een deel van de ruimte gereserveerd voor een permanente tentoonstelling over de opstand. Er zijn enkele tientallen boeken en documentaires over de gebeurtenissen verschenen, waaronder een aantal ooggetuigenverslagen en verhalen van kinderen en van betrokken militairen (zowel Duitsers als Georgiërs).

Wat er aan vooraf ging:       http://www.geschiedenis24.nl/speler.program.7087127.html

HJR 7 maart 2012

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s